Światowy Dzień Mycia Rąk, obchodzony co roku 15 października, to międzynarodowa inicjatywa ustanowiona w 2008 roku przez Global Public-Private Partnership for Handwashing. Jej głównym celem jest zwiększanie świadomości społecznej na temat kluczowej roli higieny rąk w profilaktyce chorób zakaźnych i promowanie zdrowych nawyków higienicznych na całym świecie.
Dziś często nie pamiętamy, że mycie rąk nie zawsze było oczywiste, nawet w szpitalach, i jak wielkim przełomem ratującym życie wielu osób były obserwacje przyczyn zakażeń i wynikające z nich zalecenia mycia i dezynfekcji rąk opracowane przez dr. Ignaza Semmelweisa.
Choć mycie rąk wydaje się czynnością oczywistą, badania pokazują, że wiele osób nie robi tego prawidłowo lub wystarczająco często. W efekcie choroby przenoszone przez brudne ręce nadal stanowią jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego.
Geneza i znaczenie święta
Pierwsze obchody Światowego Dnia Mycia Rąk miały miejsce 15 października 2008 roku i objęły ponad 120 milionów dzieci w 70 krajach[1]. Wydarzenie od początku miało charakter edukacyjny – zwłaszcza wśród najmłodszych, u których kształtowanie prawidłowych nawyków higienicznych ma ogromny wpływ na zdrowie w dorosłym życiu.
Dziś inicjatywa ta angażuje setki instytucji: szkoły, szpitale, organizacje pozarządowe i organy rządowe. Towarzyszą jej hasła przewodnie, które koncentrują się na aktualnych wyzwaniach, takich jak walka z epidemiami, dostęp do wody i sanitariatów czy profilaktyka w ochronie zdrowia.
Znaczenie mycia rąk dla zdrowia publicznego
Zgodnie z danymi WHO i UNICEF-u:
- prawidłowe mycie rąk mydłem zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunek o 30–50%[2],
- redukuje ryzyko infekcji dróg oddechowych nawet o 20%[3],
- może ograniczać transmisję chorób pasożytniczych, skórnych i ocznych (np. jaglicy)[4],
- stanowi podstawową metodę ochrony w walce z epidemiami (Ebola, SARS, COVID-19)[5]. Epidemią gorączki krwotocznej (wirus Ebola) czy Pandemią COVID-19 ( wirus SARS-COV-2)
Szacuje się, że gdyby wszyscy ludzie na świecie myli ręce mydłem w kluczowych momentach (po skorzystaniu z toalety, przed posiłkiem), można by zapobiec około 1,4 mln zgonów dzieci rocznie spowodowanych chorobami biegunkowymi i oddechowymi[6].
Prawidłowa technika mycia rąk
WHO zaleca, aby mycie rąk trwało 20–30 sekund i obejmowało następujące etapy:
- Zwilżenie dłoni bieżącą wodą.
- Nałożenie mydła.
- Dokładne umycie wnętrza dłoni, grzbietów, przestrzeni między palcami, kciuków, paznokci oraz nadgarstków.
- Spłukanie dłoni pod bieżącą wodą.
- Osuszenie czystym ręcznikiem (najlepiej jednorazowym).
W sytuacjach, gdy brak dostępu do wody i mydła, zaleca się stosowanie preparatów dezynfekujących na bazie alkoholu o stężeniu co najmniej 60%[7].
Globalne wyzwania
Problemem pozostaje brak dostępu do podstawowych warunków higienicznych. Według raportu UNICEF i WHO z 2021 roku:
- 3 na 10 osób na świecie nie ma w domu możliwości umycia rąk wodą i mydłem[8],
- w szkołach około 43% uczniów nie ma dostępu do podstawowej infrastruktury sanitarnej[9],
- w placówkach opieki zdrowotnej w krajach rozwijających się 1 na 3 ośrodki nie posiada bieżącej wody i mydła[10].
Brak higieny rąk to nie tylko kwestia indywidualna, ale też globalny problem związany z nierównościami w dostępie do wody i środków sanitarnych.
Edukacja i profilaktyka
Światowy Dzień Mycia Rąk ma także charakter edukacyjny. Szkoły i organizacje na całym świecie prowadzą w tym dniu warsztaty, akcje demonstracyjne i kampanie informacyjne. Ich celem jest pokazanie, że:
- higiena to podstawa zdrowia,
- zdrowe nawyki trzeba kształtować od najmłodszych lat,
- każdy z nas ma wpływ na ograniczanie rozprzestrzeniania się chorób.
Pandemia COVID-19 unaoczniła, że nawet w krajach wysoko rozwiniętych przestrzeganie zasad higieny rąk bywa niewystarczające. Dlatego tak ważne jest ciągłe przypominanie o tej podstawowej czynności.
Światowy Dzień Mycia Rąk, obchodzony 15 października, to nie tylko symboliczne święto, ale globalne wezwanie do działania. Higiena rąk to jedna z najprostszych, najtańszych i najbardziej skutecznych metod ochrony zdrowia.
W dobie globalizacji, intensywnych podróży i szybkiego rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych, czyste ręce stają się nie tylko indywidualnym wyborem, ale także obowiązkiem wobec innych.
[1] UNICEF, Global Handwashing Day – Fact Sheet, 2008.
[2] Ejemot-Nwadiaro R.I. et al., Hand washing promotion for preventing diarrhoea, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021.
[3] Aiello A.E., Larson E.L., What is the evidence for a causal link between hygiene and infections?, Lancet Infect Dis., 2002.
[4] WHO, Water, sanitation, hygiene and health: a primer for health professionals, 2019.
[5] WHO, Infection prevention and control during health care when COVID-19 is suspected, 2020.
[6] UNICEF/WHO, Progress on household drinking water, sanitation and hygiene 2000–2020: Five years into the SDGs, 2021.
[7] WHO, Guidelines on hand hygiene in health care, 2009.
[8] UNICEF/WHO, Global Progress Report on WASH in Households, 2021.
[9] UNICEF, Drinking Water, Sanitation and Hygiene in Schools: Global baseline report, 2018.
[10] WHO/UNICEF, WASH in health care facilities: Global baseline report, 2019.
