Materiałoznawstwo, czyli nauka o materiałach, odgrywa kluczową rolę w branży usług profesjonalnego sprzątania. Wiedza na temat właściwości różnych materiałów pozwala na efektywne i bezpieczne wykonywanie usług sprzątania, dzięki czemu powierzchnie, wyposażenie i środowisko są chronione przed uszkodzeniem. Materiałoznawstwo jest jednym z najtrudniejszych działów w procesie edukacji pracowników realizujących usługi sprzątania, ale też kadry kierowniczej. Czyni bardziej odpowiedzialnymi pracowników, którzy nie tylko zajmują się sprzątaniem, ale tworzą całe technologie takiej usługi. Są to najczęściej technolodzy lub wyspecjalizowani pracownicy operacyjni.
Rodzaje materiałów w sprzątanych powierzchniach
W usłudze sprzątania mamy do czynienia z różnorodnymi materiałami, takimi jak:
- Drewno (np. parkiety, meble),
- Kamień naturalny (np. marmur, granit, piaskowiec, trawertyn)
- Płytki ceramiczne, w tym gres, który charakteryzuje się wyjątkową twardością i niską nasiąkliwością,
- Szkło kwarcowe i akrylowe,
- Stal nierdzewna, czy stal kwasoodporna,
- Tworzywa sztuczne,
- Tekstylia (np. wykładziny dywanowe, zasłony),
- Wykładziny elastyczne (PCV, linoleum, kauczuk, winyl, żywice).
Każdy z tych materiałów wymaga innego podejścia w zakresie użycia środków czyszczących, technik sprzątania oraz narzędzi.
Posadzki kamienne
Twardość posadzek kamiennych jest kluczowym czynnikiem, który decyduje o ich trwałości, odporności na ścieranie oraz ogólnej wytrzymałości. Różne rodzaje kamienia mają odmienne poziomy twardości, co wpływa na zastosowanie danego podłoża, ale też sposób jego pielęgnacji.
Skala Mohsa
Do oceny twardości kamienia często używa się skali Mohsa, która określa odporność materiału na zarysowania. Została ona stworzona w 1812 roku przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa. W tej skali minerały klasyfikowane są od 1 (najbardziej miękki talk) do 10 (najbardziej twardy diament). W przypadku posadzek kamiennych, wartość ta zazwyczaj wynosi od 3 do 8.
Przykładowe twardości kamieni:
- Marmur: 3-4 w skali Mohsa. Jest to stosunkowo miękki kamień, podatny na zarysowania, ale ceniony za elegancki wygląd. Wymaga regularnej konserwacji.
- Wapień: 3-4 w skali Mohsa. Jest porowaty i miękki, dlatego nie jest polecany do miejsc o dużym natężeniu ruchu.
- Granit: 6-7 w skali Mohsa. Jest jednym z najtwardszych kamieni, dlatego idealnie sprawdza się w intensywnie użytkowanych miejscach. Odporność na zarysowania i trwałość czynią go popularnym wyborem na posadzki.
- Trawertyn: 4-5 w skali Mohsa. Choć to kamień wapienny (podobnie jak marmur), jest trwały, ale nieco bardziej podatny na uszkodzenia niż granit. Wymaga impregnacji i pielęgnacji. Można poddawać go również renowacji w technologii padów diamentowych.
- Piaskowiec: twardość od 4 do 7 stopni w skali Mohsa w zależności od procentowej zawartości kwarcu (nieco twardsze od granitu kwarcyty są właśnie pochodną piaskowców) zakres ścieralności od bardzo małej do bardzo dużej, w zależności od gatunku.
Wykładziny elastyczne
Wykładziny PCV (winylowe)
- Budowa: Wykonane są z polichlorku winylu (PCV) i mogą występować w wersji jednowarstwowej lub wielowarstwowej.
- Zalety: Odporność na wilgoć, łatwość w czyszczeniu, dobra izolacja akustyczna i termiczna.
- Zastosowanie: Często stosowane w kuchniach, łazienkach, biurach oraz obiektach użyteczności publicznej jak szpitale.
Wykładziny linoleum
- Budowa: Wykonane z naturalnych materiałów, takich jak olej lniany, mączka drzewna, mączka korkowa, mączka marmurowa i żywica naturalna.
- Zalety: Ekologiczne, antystatyczne, odporne na zabrudzenia i bakterie. Wymagają okresowej konserwacji (polimeryzacja, impregnacja).
- Zastosowanie: Sprawdza się w domach, szkołach, biurowcach oraz innych miejscach, gdzie wymagana jest higiena.
Wykładziny kauczukowe
- Budowa: Wykonane z naturalnego lub syntetycznego kauczuku, dostępne w postaci płytek lub w rolkach.
- Zalety: Wysoka odporność na ścieranie, antypoślizgowość, odporność na działanie chemikaliów (z wyjątkiem rozpuszczalników), elastyczność i długowieczność.
- Zastosowanie: Stosowane w miejscach o dużym natężeniu ruchu, takich jak hale sportowe, siłownie, sale gimnastyczne, szpitale.
Wpływ materiałoznawstwa na wybór środków czystości
Wiedza na temat materiałów pomaga w doborze odpowiednich środków czystości. Oto przykłady jej zastosowania:
- Drewno wymaga stosowania delikatnych środków, które nie uszkodzą jego naturalnej struktury. Środki o zbyt wysokim pH mogą powodować odbarwienia lub pęknięcia. Nadmiar wody może spowodować pęcznienie i nieodwracalne zniszczenia.
- Marmur jest wrażliwy na kwaśne środki czyszczące, które mogą powodować matowienie i trwałe uszkodzenia powierzchni. Jest kamieniem miękkim (3-4 st. w skali Mohsa), dlatego do czyszczenia nie wolno stosować zbyt agresywnych padów maszynowych.
- Granit jest wysoce nasiąkliwy, jednak wykazuje dużą odporność chemiczną i mechaniczną (twardość to 6-7 w skali Mohsa).
- Szkło wymaga środków, które nie pozostawiają smug i nie rysują powierzchni.
- Aluminium łatwo uszkodzić zarówno środkami kwaśnymi, jak i zasadowymi.
- Linoleum jest nasiąkliwe i wrażliwe na silnie zasadową chemię. Jego odporność chemiczna to maksymalnie 10 pH, dlatego tak ważne jest odróżnienie linoleum od PCV, które z kolei ma wyższą wytrzymałość chemiczną.
- Kauczuk wykazuje dużą wrażliwość na rozpuszczalniki.
Techniki sprzątania zależne od materiału
Znajomość materiałoznawstwa pozwala również na stosowanie odpowiednich technik sprzątania, np.:
- Polerowanie wymaga użycia specjalnych past i padów diamentowych, które nie uszkodzą delikatnej powierzchni, a jednocześnie zniwelują zarysowania powodujące utratę połysku. Tę technologię można z powodzeniem stosować do renowacji takich posadzek jak marmur czy trawertyn, beton, terazzo.
- Czyszczenie wykładzin dywanowych wymaga zastosowania metod, które nie zniszczą włókien oraz nie doprowadzą do nadmiernego ich przemoczenia. Przykładowymi metodami, które warto tu zastosować jest czyszczenie metodą kapsułkowania lub suchą pianą.
- Impregnacja powierzchni o wysokich właściwościach chłonnych takich jak linoleum czy granit, marmur, piaskowiec, beton, kostka brukowa
- Polimeryzacja to zabezpieczanie wrażliwych na zarysowania powierzchni, takich jak linoleum czy PCV. Podnosi ona znacząco walory estetyczne, a jednocześnie chroni powierzchnie przed czynnikami chemicznymi, jak i mechanicznymi.
Bezpieczeństwo w sprzątaniu
Materiałoznawstwo pomaga również uniknąć niebezpiecznych reakcji chemicznych, które mogą wystąpić w wyniku nieprawidłowego doboru środków czystości. Przykładem jest stosowanie kwaśnych środków na powierzchniach metalowych, które może prowadzić do ich korozji.
Ekologiczne podejście
Znajomość materiałów pozwala na wybór bardziej ekologicznych rozwiązań, które są równie skuteczne, ale mniej szkodliwe dla środowiska. Na przykład naturalne materiały, takie jak drewno, mogą być czyszczone za pomocą biodegradowalnych środków, które nie zawierają agresywnych chemikaliów.
Materiałoznawstwo w usłudze sprzątania to nieodzowna wiedza, która wpływa na jakość, bezpieczeństwo i skuteczność wykonywanych prac. Znajomość właściwości materiałów oraz umiejętność doboru odpowiednich środków i technik sprzątania pozwala na profesjonalne i odpowiedzialne wykonywanie usług sprzątania, z korzyścią zarówno dla klientów, jak i dla samego środowiska. Wspiera ograniczenie emisji CO2 , redukuje niepotrzebne odpady oraz pozwala na optymalizację kosztów usługi, co wpływa na zwiększenie konkurencyjności.
Skala Mohsa:
Posadzka żywiczna:
Posadzka granit płomieniowany:
