Zimą, szczególnie w warunkach klimatycznych Polski, obfite opady śniegu mogą prowadzić do gromadzenia się znacznych mas na dachach budynków. Zalegający śnieg i lód to nie tylko kwestia estetyki – stanowią one realne zagrożenie dla bezpieczeństwa konstrukcji, użytkowników budynków i osób przebywających w ich otoczeniu. Dlatego też odśnieżanie dachów jest obowiązkiem właścicieli i zarządców obiektów, wynikającym zarówno z troski o bezpieczeństwo, jak i z obowiązujących przepisów prawa.
Zagrożenia wynikające z zalegania śniegu
- Nadmierne obciążenie konstrukcji
Ciężar śniegu różni się w zależności od jego rodzaju:
- świeży śnieg: ok. 100–200 kg/m³,
- śnieg mokry: nawet do 800 kg/m³,
- lód: do 900 kg/m³.
Przekroczenie nośności dachu może prowadzić do jego odkształceń, uszkodzeń więźby dachowej, a w skrajnych przypadkach – do katastrofy budowlanej[1].
- Sople i nawisy śnieżne
Oderwanie się sopli lub bloków lodowych z wysokości stanowi poważne zagrożenie dla przechodniów, pojazdów czy mienia znajdującego się w pobliżu budynku. - Degradacja pokrycia dachowego
Naprzemienne topnienie i zamarzanie sprzyja powstawaniu nieszczelności, przecieków i zawilgoceniu izolacji.
Podstawy prawne
- Prawo budowlane
Zgodnie z art. 61 pkt 2 ustawy – Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414 z późn. zm.) właściciel lub zarządca obiektu ma obowiązek zapewnić jego bezpieczne użytkowanie w razie wystąpienia czynników zewnętrznych, takich jak opady śniegu.
- Rozporządzenia wykonawcze
Obowiązek usuwania nadmiernych obciążeń śniegiem został również określony w:
- Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych Dz. U. 1999 nr 74 poz. 836 (§ 28).
- Normy budowlane
Konstrukcja dachów w Polsce projektowana jest zgodnie z normą:
- PN-EN 1991-1-3:2005 Eurokod 1: Oddziaływania na konstrukcje – Część 1-3: Oddziaływania ogólne – Obciążenia śniegiem.
Norma ta określa m.in. wartości charakterystyczne obciążeń śniegiem w poszczególnych strefach klimatycznych Polski.
- Odpowiedzialność prawna
Niedopełnienie obowiązku odśnieżania może skutkować:
- karami administracyjnymi i finansowymi,
- odpowiedzialnością cywilną za szkody spowodowane przez spadający śnieg lub lód (art. 415 Kodeksu cywilnego),
- odpowiedzialnością karną w przypadku katastrofy budowlanej (art. 163 i 164 Kodeksu karnego).
Metody i technologia odśnieżania
- Metody ręczne
Stosowanie łopat i szufli dachowych. Wymagają ostrożności, aby nie uszkodzić pokrycia dachowego (np. papy, blachy, membran). - Podnośniki i techniki alpinistyczne
W budynkach wysokich i o skomplikowanej geometrii stosuje się podnośniki koszowe lub techniki linowe. Prace te powinny wykonywać wyspecjalizowane firmy posiadające uprawnienia do pracy na wysokości. - Rozwiązania techniczne ograniczające konieczność odśnieżania
- systemy przeciwoblodzeniowe (kable grzewcze w rynnach i na krawędziach dachów),
- bariery przeciwśniegowe,
- powłoki ograniczające przywieranie śniegu.
Bezpieczeństwo prac odśnieżających
Odśnieżanie dachów zalicza się do prac szczególnie niebezpiecznych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844 z późn. zm (§ 80).
Zasady:
- prace powinny wykonywać osoby z aktualnymi badaniami lekarskimi i przeszkoleniem w zakresie prac na wysokości,
- konieczne jest stosowanie środków ochrony indywidualnej: uprzęży, szelek, linek asekuracyjnych, kasków, rękawic i obuwia antypoślizgowego,
- teren wokół budynku musi być odpowiednio zabezpieczony (taśmy ostrzegawcze, barierki),
- wskazane jest sporządzenie protokołu odśnieżania jako dokumentu potwierdzającego realizację obowiązku zarządcy.
Kiedy należy odśnieżać dach?
Przepisy nie określają sztywnej grubości pokrywy śnieżnej, przy której konieczne jest odśnieżanie. Decyzję należy podejmować, uwzględniając:
- dopuszczalne obciążenie konstrukcji wg PN-EN 1991-1-3,
- kształt i spadek dachu (na dachach płaskich ryzyko jest większe),
- występowanie nawisu i sopli, które mogą stanowić zagrożenie dla osób postronnych.
Dla dachów płaskich przyjmuje się, że niebezpieczne są już pokrywy o grubości powyżej 30–50 cm mokrego śniegu.
Odpowiedzialność właścicieli i zarządców
Obowiązki właściciela lub zarządcy obejmują:
- monitorowanie stanu pokrywy śnieżnej,
- zapewnienie regularnego i bezpiecznego odśnieżania,
- zlecanie prac firmom posiadającym odpowiednie uprawnienia,
- prowadzenie dokumentacji potwierdzającej przeprowadzenie prac,
- zapewnienie bezpieczeństwa osobom postronnym (m.in. wyłączenie chodników spod okapów na czas prac).
Odśnieżanie dachów jest obowiązkiem wynikającym z prawa budowlanego i zasad BHP. Zalegający śnieg stanowi realne zagrożenie konstrukcyjne i wypadkowe. Właściciele i zarządcy budynków muszą podejmować odpowiednie działania profilaktyczne, pamiętając zarówno o bezpieczeństwie konstrukcji, jak i osób przebywających w pobliżu obiektu.
Regularna kontrola, stosowanie właściwych metod i przestrzeganie przepisów prawa pozwala zminimalizować ryzyko katastrof budowlanych i odpowiedzialności prawnej.
[1] Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, Obowiązki właścicieli i zarządców obiektów budowlanych zimą, Warszawa 2020.
