Różnica między środkami o odczynie kwaśnym i zasadowym
„Kwas żre”- takie stwierdzenie często słyszymy z ust osób, które starają się doczyścić niektóre powierzchnie. Czy rzeczywiście tylko kwas żre, jaka jest prawda?
Osobiście staram się unikać takiego zwrotu. Można też go zastosować mówiąc – soda (kaustyczna – wodorotlenek sodu) jest żrąca, a przecież nie jest kwasem. Jest środkiem zasadowym. Proponuję raczej mówić „środek jest mocno agresywny”. Teraz wam to wytłumaczę dlaczego i skąd się to bierze.
Podstawowym elementem rozróżniającym środki czyszczące jest ich poziom na skali pH
Co to jest pH?
pH to wskaźnik, który pokazuje, czy dany roztwór ma odczyn kwaśny, obojętny czy zasadowy. W praktyce pozwala ocenić, jak dany środek chemiczny może oddziaływać na zabrudzenie oraz na czyszczoną powierzchnię.
W procesie utrzymania czystości posługujemy się skalą pH
Zakres skali pH zawiera się w zakresie 0-14 – Skala jest jasno sprecyzowana od zera do czternastu. W codziennym użytkowaniu nie ma środka, który miałby poziom np. -4 lub 23. Graniczne wartości to „0” i „14” zatem środek skali to wartość”7” i jest to wartość środka o odczynie obojętnym. Oznacza to, że roztwór nie wykazuje ani właściwości kwaśnych, ani zasadowych( np. woda destylowana). Dla celów sprzątania, w praktyce oczywiście oznacza to wartość czystej wody z kranu (pomimo zawartości różnych minerałów).
Zatem skoro wartość siedem „7” jest wartością obojętną, oddalając się od tej wartości w stronę „0” zmierzamy do środków klasyfikowanych jako kwasy. Oznacza to że środek o odczynie pH 2 jest znacznie bardziej agresywny od środka o odczynie pH „5”.
Dokładnie taka sama sytuacja jest gdy od wartość siedem pH „7” zmierzamy w stronę wartości pH „14”. Środek o odczynie np. pH„13” jest znacznie bardziej agresywny od środka o odczynie pH 8 .
Istotne jest jednak aby wiedzieć że skalowanie środków nie jest wprost proporcjonalne.
Warto o tym pamiętać i stosować środki chemiczne z uwagą. Rozcieńczając środek musimy zdawać sobie sprawę że kwasowość/zasadowość nie zmienia się tak łatwo jak nam się wydaje.
Środki o pH poniżej 7 stosuje się głównie do zabrudzeń nieorganicznych, takich jak kamień, osady wapienne, rdza czy pozostałości po mydle. Środki o pH powyżej 7 lepiej sprawdzają się przy zabrudzeniach organicznych, takich jak tłuszcze, białka, oleje oraz typowe zabrudzenia kuchenne i eksploatacyjne.
Mając taką wiedzę będziemy lepiej przygotowani do tego jaki środek zastosować do mytych powierzchni. Z praktycznego punktu widzenia dla celów sprzątania przyjmuje się że środki (+-2 od odczynu obojętnego) czyli od pH5 do pH9 stanowią łagodne środki o wartościach (zbliżonych do) neutralnych. Oczywiście, jak można zauważyć stanowią dość dużą różnicę ale określa się je jako np. słaby środek kwaśny o odczynie pH5 lub też łagodny środek do mycia powierzchni o odczynie pH8.
Bezpieczeństwo pracy jest bezpośrednio powiązane z właściwym doborem chemii. Im silniejszy środek (kwaśny lub zasadowy), tym większa odpowiedzialność operatora. Bez znaczenia czy pracujemy z „kwasem” czy „zasadą” musimy przestrzegać poniższych reguł:
- stosowanie rękawic ochronnych, a przy pracy z koncentratami także ochrony oczu
- bezwzględny zakaz mieszania środków (szczególnie kwasów z zasadami oraz preparatów z chlorem)
- przygotowywanie roztworów zgodnie z zaleceniami producenta
- praca w dobrze wentylowanych pomieszczeniach
- przechowywanie chemii w oryginalnych, opisanych opakowaniach
Przykład źle dobranego środka:
Linoleum nie wybacza błędów w chemii
To materiał naturalny, estetyczny i trwały, ale tylko wtedy, gdy pracujemy z nim świadomie. Zbyt mocny środek zasadowy może wypłukać olej lniany z jego struktury, prowadząc do porowatości, kruchości i trwałych plam. Z kolei zbyt silny środek kwasowy może zostawić po sobie zmatowienia, przebarwienia i nieodwracalne uszkodzenia powierzchni. Dlatego przy linoleum nie wystarczy „mocniejszy preparat” — potrzebny jest środek dobrany precyzyjnie, w zakresie pH od 6 do 10,5, z uwzględnieniem właściwego stężenia i czasu działania (koło Sinnera).
Jak widać z powyższego wykresu i mając podstawową wiedzę łatwo można dobrać odpowiedni środek czyszczący.
Musimy pamiętać, że są materiały które nie tolerują agresywnych (granicznych na skali) środków. Stosując je możemy doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia.
Ważne jest w pracy przy utrzymaniu czystości znajomość materiałoznawstwa, czyli pochodzenie materiałów oraz ich odporność na stosowane środki chemiczne.
Dla przypomnienia koło Sinnera pokazuje, że skuteczność mycia zależy od czterech elementów: chemii, temperatury, czasu oraz działania mechanicznego. Jeżeli ograniczamy jeden z tych czynników, na przykład skracamy czas działania środka, trzeba wzmocnić inny, aby utrzymać efekt czyszczenia. W praktyce oznacza to, że samo użycie mocniejszej chemii nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem, bo równie ważne są technika pracy i właściwe warunki mycia.
